Από την αγορά της πληροφορικής στην αγορά της πληροφορίας

Πίσω από όλες αυτές τις εξελίξεις κρύβεται μια θεμελιώδης οικονομική μεταβολή, από αυτές που όταν συμβαίνουν καταργούν αθόρυβα αλλά σταθερά ολόκληρες οικονομικές δραστηριότητες και επαγγέλματα, την ίδια στιγμή που δημιουργούν καινούργια: η τεχνολογία, δηλαδή ο εξοπλισμός και το λειτουργικό λογισμικό που είχαμε μάθει εν πολλοίς να εισάγουμε και να εμπορευόμαστε, μεταβάλονται όλο και πιο γρήγορα σε μια ομοιογενή, αδιαφοροποίητη, φτηνή πρώτη ύλη. Αντιθέτως, το συγκριτικό μας πλεονέκτημα θα αναδειχθεί σε εξειδικευμένες εφαρμογές και νέες υπηρεσίες που θα την αξιοποιούν δημιουργικά. Από την αγορά πληροφορικής πρέπει να περάσουμε στην αγορά πληροφορίας, και αυτή δεν είναι μόνο αυστηρά τεχνολογική. Δημιουργεί ευκαιρίες για οποιαδήποτε δημιουργική δραστηριότητα μπορεί να υπάρξει σε αυτόν τον ψηφιακό κόσμο, δηλαδή σχεδόν όλες: από την επιστήμη και την τεχνολογία μέχρι τις Τέχνες και τον Πολιτισμό.

Ο Μιχάλης Δερτούζος – τον οποίο πρέπει να θυμόμαστε όχι μόνο ως διακεκριμένο επιστήμονα και οραματιστή της πληροφορικής, αλλά κυρίως για την ανθρωπιστική του προσέγγιση στην τεχνολογία – ήταν αισιόδοξος για τον ρόλο που θα μπορούσε να παίξει η πατρίδα του στην εποχή της πληροφορίας που έβλεπε τότε ν’ ανατέλει. Πίστευε ότι η ελευθερία και η ανησυχία του πνεύματος, που απαιτούνται για να φτιαχτεί καλό λογισμικό, υπάρχουν ήδη στην κουλτούρα μας, και ότι η πληροφορική μας ταιριάζει. Η διαπίστωσή του αυτή δεν ήταν όπως οι συνήθεις εύκολες διακηρύξεις πολιτικών και εκπροσώπων επαγγελματικών φορέων που ανακαλύπτουν κατά περίπτωση την «ατμομηχανή» της ελληνικής οικονομίας στο αίτημα της στιγμής. Αν το καλοσκεφτείτε, ο Πολιτισμός – όχι αυτός που εμείς κληρονομήσαμε και πουλάμε τα καλοκαίρια, αλλά ο πραγματικός, ο τρόπος σκέψης μας δηλαδή και το πως βλέπουμε τον κόσμο – είναι για κάθε λαό και το συγκριτικό του πλεονέκτημα στον παγκόσμιο ανταγωνισμό. Αυτός είναι που καθορίζει σε ποια πράγματα είμαστε καλοί και σε ποια όχι.

Η αλήθεια είναι ότι η ανυπομονησία που μπορεί να γίνει δημιουργική ανησυχία, η απειθαρχία που μπορεί να γίνει ευελιξία, ακόμη και ο παροιμιώδης βερμπαλισμός μας που μπορεί να γίνει δημιουργία, θα μπορούσαν να έχουν ήδη ταιριάξει πολύ καλά με το πιο δυναμικό κομμάτι της σημερινής παγκόσμιας οικονομίας, τις υπηρεσίες υψηλής προστιθέμενης αξίας, που είναι πλέον εξαγώγιμο προϊόν. Και δεν είναι φυσικά μόνο η πληροφορική. Στην εποχή μας η γνώση και η δημιουργία συσκευάζονται σε ψηφιακά πακέτα και εξάγονται με ψηφιακά δίκτυα σε όλο και περισσότερους τομείς. Θα ανταγωνιζόμασταν τότε στην αξία και όχι στην τιμή· στην δημιουργικότητα και όχι στον χαμηλό βασικό μισθό. Αρκούσε να τις είχαμε μπολιάσει με εξωστρέφεια. Ο λόγος που ο Δερτούζος δεν επαληθεύτηκε παρά σπάνια σε αυτά τα δεκαπέντε χρόνια που πέρασαν από τότε, είναι ότι με ευθύνη και παρότρυνση του κράτους σχεδόν όλη η δυναμικότητα της οικονομίας, και κυρίως των ανθρώπων που την κάνουν πράξη, απορροφήθηκε στην κρατική ανάλωση πόρων και την εσωτερική κατανάλωση. Σήμερα, η αγορά πληροφορικής, και μαζί της οι άνθρωποι που την κάνουν καθημερινή πράξη είναι ως επί το πλείστον ακόμη εγκλωβισμένοι στο ίδιο μεταπρατικό μοντέλο εισαγωγής τεχνολογίας στο οποίο ξόδευαν αλόγιστα την γνώση και το ταλέντο τους στα χρόνια των κοινοτικών πλαισίων στήριξης, των κενών περιεχομένου πληροφοριακών συστημάτων του Δημοσίου και του επιδοτούμενου δήθεν εκσυγχρονισμού των επιχειρήσεων. Εξ’ ου και οι κραυγές απόγνωσης για λίγο ακόμη ΕΣΠΑ στην αγορά.

Διαψεύστηκε οριστικά όμως ο Δερτούζος; Σίγουρα όχι. Δεν είναι μόνο τα ακόμα μεμονωμένα, αλλά πάντως όλο και πιο συχνά σημάδια, ότι ελληνικές προσπάθειες μπορούν να διεκδικήσουν και να κερδίσουν με επιτυχία την θέση τους σε μια διεθνή αγορά. Αυτά δείχνουν ότι το να βγούμε από τα σύνορα είναι εφικτό, αλλά θα χρειαστεί ακόμη προσπάθεια για να δημιουργηθεί γύρω τους ένα οικοσύστημα καινοτομίας και συνεργασίας. Είναι κυρίως οι νέες παγκόσμιες εξελίξεις στην τεχνολογία, άλλες ήδη εδώ, και άλλες σε έναν πολύ κοντινό ορίζοντα, που δημιουργούν νέες ευκαιρίες και δίνουν νέες δυνατότητες. Και όπως συμβαίνει συνήθως με την τεχνολογία και τις επαναστάσεις της, έρχονται όλες μαζί.

Είναι ήδη κοινή πια πρακτική το cloud computing, δηλαδή η δυνατότητα χρήσης υπολογιστικής υποδομής μέσω του Διαδικτύου – όσης και για όσο την χρειάζεται κανείς – που κάνει την υπολογιστική ισχύ διαθέσιμη φτηνά, παντού και απεριόριστα, εκμηδενίζοντας την ανάγκη επενδύσεων σε τεχνολογικό εξοπλισμό. Την ίδια στιγμή η ίδια η δομή της αγοράς πληροφορικής ανατρέπεται θεμελιωδώς, καθώς το λογισμικό μετατρέπεται πια από προϊόν σε μια υπηρεσία που παρέχεται στο Διαδίκτυο. Από την άλλη, όλες αυτές οι νέες υπηρεσίες συλλέγουν με αυξανόμενους ρυθμούς καινοφανείς ποσότητες δεδομένων, στην συνεχή και έγκαιρη ανάλυση των οποίων οι επιχειρήσεις μπορούν ν’ανακαλύψουν νέα ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα, φτάνει να βρουν τρόπους να τα επεξεργαστούν γρήγορα και αποτελεσματικά. Έτσι, καθώς οι μαθηματικοί αλγόριθμοι ανάλυσης δεδομένων γίνονται οι ίδιοι παραγωγικά εργαλεία αιχμής, ένα νέο επάγγελμα γεννιέται από την συνάντηση στατιστικής και πληροφορικής, αυτό του επιστήμονα της πληροφορίας, για το οποίο ήδη υπάρχει σημαντική έλλειψη πέραν του Ατλαντικού. Παράλληλα, ο ανοικτός-ελεύθερος κώδικας, μετατρέπει όλο και περισσότερο λογισμικό από εμπορικό προϊόν σε δημόσιο αγαθό, ελεύθερο να χρησιμοποιηθεί δημιουργικά, ενώ με παρόμοιο τροπο τα ανοικτά δημόσια δεδομένα, πέρα από τον ρόλο τους στην δημοκρατία και την κοινωνία των πολιτών, δημιουργούν ευκαιρίες για νέες εφαρμογές και υπηρεσίες και μια εντελώς νέα αγορά πληροφορίας. Αυτά ήδη σήμερα. Γιατί αύριο κιόλας θα χρησιμοποιούμε στην καθημερινότητά μας προϊόντα κατασκευασμένα ακόμη και στο σπίτι μας από 3D printers και συνδεδεμένα στο νέο Internet of things. Ποιός θα είναι ο ρόλος της Ελλάδας σε αυτήν την νέα οικονομία της πληροφορίας που είναι ήδη εδώ;

Πίσω από όλες αυτές τις εξελίξεις κρύβεται μια θεμελιώδης οικονομική μεταβολή, από αυτές που όταν συμβαίνουν καταργούν αθόρυβα αλλά σταθερά ολόκληρες οικονομικές δραστηριότητες και επαγγέλματα, την ίδια στιγμή που δημιουργούν καινούργια: η τεχνολογία, δηλαδή ο εξοπλισμός και το λειτουργικό λογισμικό που είχαμε μάθει εν πολλοίς να εισάγουμε και να εμπορευόμαστε, μεταβάλονται όλο και πιο γρήγορα σε μια ομοιογενή, αδιαφοροποίητη, φτηνή πρώτη ύλη. Αντιθέτως, το συγκριτικό μας πλεονέκτημα θα αναδειχθεί σε εξειδικευμένες εφαρμογές και νέες υπηρεσίες που θα την αξιοποιούν δημιουργικά. Από την αγορά πληροφορικής πρέπει να περάσουμε στην αγορά πληροφορίας, και αυτή δεν είναι μόνο αυστηρά τεχνολογική. Δημιουργεί ευκαιρίες για οποιαδήποτε δημιουργική δραστηριότητα μπορεί να υπάρξει σε αυτόν τον ψηφιακό κόσμο, δηλαδή σχεδόν όλες: από την επιστήμη και την τεχνολογία μέχρι τις Τέχνες και τον Πολιτισμό.

Αυτό απαιτεί από τις ελληνικές επιχειρήσεις και τους ανθρώπους τους την γενναία προσπάθεια να εφεύρουν ξανά τον εαυτό τους, και να ανακαλύψουν ξανά τους τρόπους και τις μεθόδους τους. Ακόμη και αυτή η εξωστρέφεια δεν αρκεί πια, αν αρκείται στην αναζήτηση πελατών στο εξωτερικό. Πρέπει να μάθουμε να επιχειρούμε μέσα σε διεθνή οικοσυστήματα συνεργασίας, με άλλες επιχειρήσεις, ειδικούς, συνεργάτες, πανεπιστήμια και ομάδες. Οι πιο σημαντικές προκλήσεις όμως είναι για το κράτος. Πρέπει να συνειδητοποιήσει ότι αυτό ειδικά το συγκριτικό μας πλεονέκτημα δεν έχει ανάγκη την στήριξη και την καθοδήγησή του με επιδοτήσεις και εθνικά στρατηγικά σχέδια, αλλά απλά την απελευθέρωση της επιχειρηματικότητας από όλα αυτά που την εγκλωβίζουν, με πρώτο αυτό το ίδιο. Και κυρίως, ότι σε μια οικονομία γνώσης, ο πιο σημαντικός κρίκος της παραγωγικής αλυσίδας είναι εκεί όπου αυτή η δύσκολη πρώτη ύλη παράγεται πρωτογενώς: στα σχολεία και στα πανεπιστήμια. Αν δεν προσαρμοστούν πρώτα αυτά στα νέα δεδομένα, θα διαψεύσουμε τον Δερτούζο για μια ακόμη φορά.

(Το άρθρο δημοσιεύτηκε στο ένθετο «Καινοτομώ» της «Καθημερινής» της 30/3/2014 και βασίστηκε σε ομιλία μου στο «Πανόραμα Επιχειρηματικότητας 2013», που μπορείτε να παρακολουθήσετε εδώ)

Posted in Άρθρα. Bookmark the permalink. RSS feed for this post. Leave a trackback.

Σχόλια:

  • Facebook Page:

  • Εγγραφείτε:

    για παραλαβή νέων δημοσιεύσεων με e-mail

Swedish Greys - a WordPress theme from Nordic Themepark.