Αρχοντοχωριάτης

– Non, je ne veux ni prose ni vers.
– Il faut bien que ce soit l’un ou l’autre.
– Pourquoi ?
– Par la raison, monsieur, qu’il n’y a, pour s’exprimer, que la prose ou les vers.
(Molière, Bourgeois gentilhomme, scène V, acte I)

Όταν ακούω τον αρχηγό του «Ποταμιού» να αποφεύγει επιμελώς να τοποθετηθεί στον πολιτικό χάρτη, αρνούμενος με αυτάρεσκη πολιτική απλότητα την διάκριση «αριστερά – δεξιά», τις ιδεολογίες και τους διαχωρισμούς τους, και λέγοντας ότι δεν υπάρχουν αριστερά ή δεξιά προβλήματα αλλά λύσεις (τις οποίες υποθέτω ότι κατανοεί ως λύσεις μοναδικές, όχι ως αριστερές ή δεξιές λύσεις), δεν μπορώ παρά να θυμηθώ χαμογελώντας τον αρχοντοχωριάτη του Μολιέρου. Όταν ο συμπαθής αλλά απαίδευτος νεόπλουτος κ. Jourdain αναθέτει εμπιστευτικά στον καθηγητή της φιλοσοφίας που έχει προσλάβει, να γράψει για λογαριασμό του ένα ραβασάκι για το αντικείμενο του πόθου του, εκείνος τον ρωτά αν προτιμά στίχους ή πεζό κείμενο. Κι εκείνος, καθώς δεν γνωρίζει το νόημα των λέξεων απαντά με αυτάρεσκη απλότητα: «Όχι! Δεν θέλω ούτε στίχους, ούτε πεζό!». «Μα πρέπει να είναι ή το ένα ή το άλλο» «Γιατί;»

Η απο-ιδεολογικοποίηση της πολιτικής που επαγγέλλεται το Ποτάμι είναι σίγουρα στο πνεύμα των προδομένων από την πολιτική καιρών μας, και δεν είναι ούτε καινοφανής, ούτε καινοτομική. Θεμελιώνεται στην απέχθεια για τις ιδεολογικές «ταμπέλες» και τους «διχασμούς», που φαντάζει με την σειρά της μια σχεδόν αυτο-δικαιωμένη αλήθεια, σε μια χώρα που ταλαιπωρείται συχνά από τον πολιτικό φανατισμό και όπου η επίκληση της εθνικής ομοψυχίας ανήκει στο πάντα έτοιμο λεξιλόγιο της πολιτικής ορθότητας, ακόμα και ελλείψει χρήσιμων εξωτερικών εχθρών. Δανείζεται από την ψευδαίσθηση της δυνατότητας αυστηρής, και αποστειρωμένης από την πολιτική, τεχνοκρατικής λύσης των προβλημάτων, που κι αυτή κλέβει με τη σειρά της από το κύρος του ορθολογισμού, αγνοώντας ότι οποιαδήποτε τεχνοκρατική λύση απαιτεί ως δεδομένα πολιτικές προτεραιότητες. Υπονοεί εύπεπτες αοριστίες, όπως την «σύνθεση που πολλαπλασιάζει» σε αντίθεση με την «σύγκρουση που διαιρεί», κρύβοντας πίσω από το ουτοπικό ιδανικό της συναίνεσης-ως-συμφωνίας ότι η Δημοκρατία είναι κανόνες ελεγχόμενης σύγκρουσης συμφερόντων και συναίνεση-ως-έντιμος-συμβιβασμός. Με όλα αυτά τα φτιασίδια, η απο-ιδεολογικοποίηση της πολιτικής είναι ακαταμάχητα σαγηνευτική.

Η «πολιτική της κοινής λογικής», η υπέρβαση του «διαχωρισμού αριστερά – δεξιά», η «Πολιτική χωρίς Πολιτικούς» δοκιμάστηκαν χωρίς επιτυχία από κομματικούς σχηματισμούς που αγωνιούσαν να γεμίσουν αμφίπλευρα το κενό του πολιτικού κέντρου με την επίκληση μόνου του μεταρρυθμιστικού αιτήματος, απεκδυόμενοι την τοξικότητα ιδεολογικών τοποθετήσεων, όπως ο φιλελευθερισμός ή η σοσιαλδημοκρατία (και δεν είναι εξ’άλλου καθόλου αθώα η σχεδόν ολοκληρωτική αντικατάσταση του έντιμου όρου σοσιαλδημοκρατία από τον όρο κεντροαριστερά στην πολιτική μας δημόσια συζήτηση). Αν όμως στα κόμματα αυτά η απο-ιδεολογικοποίηση της πολιτικής ήταν περισσότερο εμφανής ανάγκη που έγινε φιλοτιμία, αφ’ενός για να επιτρέψει την – ατυχή όπως απεδείχθη – συστέγαση ανθρώπων με θεμελιώδεις ιδεολογικές διαφορές, και αφ’ετέρου για να μην αποκλείσει εκατέρωθεν εκλογική πελατεία, η περιπτωση του Ποταμιού είναι διαφορετική. Για το Ποτάμι, δεν είναι η συστέγαση κοντινών, αλλά διαφορετικών, ιδεολογιών και η συναίνεση μεταξύ τους το ζητούμενο, αλλά η αποκαθήλωσή τους, και μαζί τους ολόκληρου του πολιτικού εξάντα αριστεράς – δεξιάς, ως συνώνυμων της «κομματοκρατίας», ενώ είναι σαφής σε οποιονδήποτε ψύχραιμο παρατηρητή και η ιδεολογική του τοποθέτηση και το κομματικό κενό το οποίο προσδοκά να καλύψει. Και αυτό παρουσιάζει ενδιαφέρον.

Σαν τον αρχοντοχωριάτη του Μολιέρου, ο κ. Θεοδωράκης, όταν τον ρωτάνε αν προτιμάει Αριστερά ή Δεξιά, απαντά με αυτάρεσκη απλότητα: «Όχι! Δεν είμαστε ούτε αριστερά, ούτε δεξιά!». «Μα πρέπει να είστε ή το ένα ή το άλλο» «Γιατί;» Γιατί κατ’αρχάς οι ιδεολογίες και η διάκριση Αριστεράς και Δεξιάς δεν είναι τα δογματικά ευαγγέλια ξεπερασμένων πολιτικών θρησκειών, όπως υπονοεί η ρητορική του Ποταμιού. Ιδεολογία είναι τρεις διαστάσεις σκέψης κάθε πολιτικού όντος. Είναι πρώτα ο τρόπος και οι όροι με τους οποίους κατανοεί τον κόσμο γύρω του, την δυναμική του και την εξέλιξη της ιστορίας. Είναι έπειτα ο κόσμος που προσδοκά· γι’αυτόν τον λόγο άλλως τε είναι ον πολιτικό, συζητά, ψηφίζει και ψηφίζεται. Είναι τέλος ο τρόπος με τον οποίο θέλει να αλλάξει τον κόσμο γύρω του στον κόσμο που προσδοκά.

Αλλά κυρίως γιατί οι δικές του απαντήσεις – και του καθενός από εμάς – στα ερωτήματα αυτά ανάγονται αναπόφευκτα σε λίγες και θεμελιώδεις αρχές που συγκρούονται σε αναπόδραστα διλήμματα, μπροστά στα οποία παίρνει αναγκαστικά θέση, είτε το συνειδητοποιεί, είτε – σαν τον κ. Jourdain της κωμωδίας – όχι: την ελευθερία ή την ισότητα (την θεμελιώδη διάκριση Δεξιάς και Αριστεράς κατά τον Norberto Bobbio), την ατομικότητα ή την συλλογικότητα, τον προοδευτισμό που θέλει να αλλάζει την κοινωνία με το ζόρι, ή την συντηρητικότητα, που θέλει να την αφήνει να αλλάζει μόνη της· όλα αυτά που τους τελευταίους αιώνες τοποθετήσαμε στον άξονα δεξιά – αριστερά, που τόσο στενεύει τάχα το Ποτάμι. Και τέλος γιατί, ακριβώς επειδή τα ερωτήματα αυτά είναι θεμελιώδη, αν θέλεις να είσαι λογικά συνεπής και πνευματικά έντιμος, δεν μπορείς να τα απαντάς κατά πως σε βολεύει για κάθε ξεχωριστό πρόβλημα, οσοδήποτε μεγάλο ή μικρό.

«Μα την πίστη μου!», αναφωνεί ενθουσιασμένος ο αρχοντοχωριάτης στην συνέχεια του έργου· «Εδώ και σαράντα χρόνια μιλάω σε πεζό χωρίς να το ξέρω, και σας είμαι ο πιο υποχρεωμένος άνθρωπος στον κόσμο που μου το μάθατε!». Μάλλον όμως θα περάσουν λιγότερο από σαράντα χρόνια μέχρις ότου ο αρχηγός του Ποταμιού παραδεχτεί ότι μιλάει σε μια πολύ παλιά και πολύ γνώριμη ιδεολογία και δεν το ξέρει. Αν δεν το ξέρει ήδη.

ΓΦα

Posted in Άρθρα and tagged . Bookmark the permalink. RSS feed for this post. Leave a trackback.

10 Responses to Αρχοντοχωριάτης

  1. Κώστας Περτζής says:

    Η ειδοποιός διαφορά που αναφέρετε είναι η διάκριση του Bobbio. Γνωρίζετε όμως πως καθένας από τους όρους σημαίνει ένα σωρό πράγματα – αληθή ή πλαστά.

    Οι όροι έχουν συνδεθεί με τον εμφύλιο, με τρομοκράτες (Αρ), με παρακρατικούς (Δε), με κλέφτες (Αρ+Δε), με υποστηρικτές του Ράιχ (Δε), με απολυταρχία (Αρ), με κρατική καταστολή (Αρ+Δε), με υποστήριξη εγκληματιών και χίλια δυο άλλα.

    “Αριστερός” ήταν ο Στάλιν και “Δεξιός” ο Πινοσέτ. Κατ’εμέ, είναι εύλογο να θέλει κανείς να αποφύγει να προσδιορίζεται με τους όρους αυτούς.

    Το τελευταίο που με ενδιαφέρει είναι να υπερασπιστώ τον κ. Θεοδωράκη.

    με εκτίμηση

    • GFa says:

      Πηγαίνει όμως και ακριβώς αντίθετα: η Αριστερά και η Δεξιά έχουν συνδεθεί (με διαφορετικό τρόπο η καθεμιά) με την νίκη κατά του ναζισμού (και οι δυο), του σοβιετικού ολοκληρωτισμού (η Δ και η Κ-Α), με το κοινωνικό κράτος της μεταπολεμικής Ευρώπης (η Κ-Α), με την Δημοκρατία (και οι δύο), με την Ενωμένη Ευρώπη, με την προστασία των ατομικών δικαιωμάτων κοκ.

  2. Γιάννης2 says:

    Δεν είναι καλός σύμβουλος η αυτοπαγίδευση σε κουτάκια “αριστερά” ή “δεξιά”. Κάποιος μπορεί να είναι “αριστερός” σε ένα πράγμα (π.χ. στα κοινωνικά) και “δεξιός” σε άλλα (π.χ. στα οικονομικά).
    Μην αυτοπαγιδεύεστε..

    • GFa says:

      Δεν μπορείς να είσαι πνευματικά έντιμος και λογικά συνεπής αν εφαρμόζεις διαφορετικές θεμελιώδεις αρχές σε διαφορετικά προβλήματα. Δεν μπορείς πχ να είσαι αριστερός κοινωνικά και να υπερασπίζεσαι την μείωση της ανισότητας, τα κοινωνικά δικαιώματα, και το κοινωνικό κράτος, και δεξιός οικονομικά. Είναι αντιφατικό.

  3. προκρούστης says:

    Αριστερή είναι η ΔΗΜΑΡ, αριστερό είναι και το ΚΚΕ. Δεξιά είναι η Δράση, δεξιοί είναι και οι Ανεξάρτητοι Έλληνες. Αυτό και μόνο αποδεικνύει ότι οι ταμπέλες δεν έχουν καμία σημασία. Ο Αμάρτυα Σεν είναι αριστερός ή δεξιός;

    Μπορείς να υιοθετείς τα καλύτερα στοιχεία της αριστερής και της δεξιάς σκέψης (αυτό δεν κάνουν οι Σκανδιναβικές χώρες;) χωρίς να βαρύνεσαι αυτόχρημα με την κατηγορία της ιδεολογικής σύγχυσης.

    • GFa says:

      Δεν καταλαβαίνω την λογική του ότι επειδή υπάρχουν διαβαθμίσεις δεν υπάρχει και η διάκριση. Το αριστερά – δεξιά είναι ένας συνεχής άξονας, όχι άσπρο μαύρο, αλλά αυτό δεν τον κάνει χωρίς σημασία. Ο Αμράρτυα Σεν είναι σαφέστατα κεντροαριστερός και οι Σκανδιναυικές χώρες εφαρμόζουν ένα πολύ συγκεκριμένο σοσιαλδημοκρατικό μοντέλο.

    • προκρούστης says:

      Βέβαια, αυτό το “πολύ συγκεκριμένο σοσιαλδημοκρατικό μοντέλο”, ας πούμε της Δανίας, βαθμολογείται από το Index of Economic Freedom ως πιο φιλελεύθερο από αυτό των ΗΠΑ…

    • GFa says:

      Πολύ πιθανόν. Πόσοι είναι οι φόροι στην Δανία; Η οικονομική ελευθερία σε συνδιασμό με μεγάλο κοινωνικό κράτος είναι πολύ συγκεκριμένο και σύγγχρονο σοσιαλδημοκρατικό μοντέλο.

    • προκρούστης says:

      Πνευματικά ανέντιμο και λογικά ασυνεπές μοντέλο όμως, σύμφωνα με προηγούμενή σας διατύπωση…

    • GFa says:

      Δεν έγραψα πουθενά ότι η οικονομική ελευθερία per se είναι κριτήριο κατάταξης στα «δεξιά» (αν μπορεί κανείς να μιλήσει για οικονομική ελευθερία με μεγάλους φόρους).

Σχόλια:

  • Facebook Page:

  • Εγγραφείτε:

    για παραλαβή νέων δημοσιεύσεων με e-mail

Swedish Greys - a WordPress theme from Nordic Themepark.