Η ενοχη της φυγης – η ηδονη του αποπλου

«Η ελληνική κοινωνία αντιμετωπίζει με δέος, συναισθηματισμό και συμβολισμούς δεκαετίας 1960, αυτό που ονομάζει «φυγή» – ενώ δεν είναι παρά απόπλους. Προσπαθώντας να καταλάβει,  δεν μπορεί να αυτοεπιβεβαιωθεί παρά μόνο πείθοντας τον εαυτό της ότι όσοι φεύγουν δεν μπορεί να το κάνουν παρά μόνο υπό το καθεστώς ακραίου καταναγκασμού· και όχι ελεύθερης επιλογής. Και σε αυτήν την διαδικασία, τούς προσάπτει την ενοχή της φυγής. Και αναπόφευκτα επιστρατεύει έναν σιωπηλό αλλά ιδιοτελή συναισθηματικό εκβιασμό. Μία κοινωνία που με ευκολία στέλνει τα παιδιά της να σπουδάσουν σε άλλες χώρες, τρομάζει στην ιδέα ότι αυτά τα ίδια παιδιά θα φύγουν για λίγα χρόνια να προκόψουν αλλού.»

Ομιλία στο debate «Φεύγω» της Intelligence Squared Greece (Αθήνα, 6 Ιουλίου 2011).

Γρηγόρης Φαρμάκης @ ΙQ2 Debate Φεύγω from Intelligence Squared Greece on Vimeo.

Ακούω συχνά να αναλύουν την διαρροή επιστημόνων, ουσιαστικά κάτω από το πρίσμα της απώλειας ανθρώπινων πόρων για την οικονομία. Με ενοχλούσαν πάντα οι λέξεις «ανθρώπινοι πόροι». Υπονοούν ότι οι άνθρωποι είναι κάτι σαν τα αποθέματα φυσικών πόρων: όσους δεν χρησιμοποιήσουμε σήμερα, θα εξακολουθούν να είναι διαθέσιμοι αύριο. Αυτό όμως δεν ισχύει για το ταλέντο και την δημιουργικότητα των ανθρώπων. Όση δημιουργικότητα δεν αξιοποιήσουμε σήμερα, γιατί ένας άνθρωπος είναι άνεργος, ή γιατί σπαταλιέται σε μία δουλειά ανάξιά του, είναι χαμένη οριστικά, μιας και δια παντός, και για αυτόν και για μας. Δεν μπορούμε να αποθηκεύσουμε τα σπαταλημένα χρόνια ανεργίας ή και απλά μιας  μίζερης δουλειάς, για να τα ξοδέψουμε όταν θα έρθουν καλύτερες μέρες. Ακόμα χειρότερα: εδώ δεν πρόκειται μόνο για χαμένο οικονομικό προϊόν. Προκεται για την χαμένη ενέργεια της καταξίωσης, της προσωπικής εν τέλει ολοκλήρωσης που χαρίζει ένας άνθρωπος στην κοινωνία γύρω του. Αν  δεν μπορούμε να την έχουμε εδώ, είναι κρίμα να την στερηθούμε και εκεί. 

Άλλως τε η ανθρωπότητα προόδευε ακριβώς όταν οι άνθρωποι και μαζί τους οι ιδέες ταξίδευαν ελεύθερα και έφευγαν αενάως για εκεί όπου μπορούσαν να προσφέρουν περισσότερο.  Με ανταμοιβή το να ζουν καλύτερα. Το να το εμποδίζεις με σύνορα, νόμους ή συναισθηματικές ενοχές είναι παρά φύσει. 

Έτσι, το δίλημμα  «φεύγω ή μένω πίσω», όταν στον προορισμό του «φεύγω» μας περιμένει η δική μας προσωπική προσδοκία δημιουργίας, ενώ στην αφετηρία του αφήνουμε πίσω ευκαιρίες χαμένες, είναι ουσιαστικά χωρίς νόημα. Όποιος έχει λόγους να φύγει το ξέρει καλά. Καμιά αντιπαράθεση επιχειρημάτων δεν θα τον βοηθήσει ουσιαστικά να ζυγίσει και να αποφασίσει. Γιατί τελικά το πρόβλημα δεν είναι το «φεύγω».

Όμως πρόβλημα είναι  το ότι το αντιμετωπίζουμε σαν πρόβλημα εμείς οι ίδιοι. Η ελληνική κοινωνία αντιμετωπίζει με δέος, συναισθηματισμό και συμβολισμούς δεκαετίας 1960, αυτό που ονομάζει «φυγή» – ενώ δεν είναι παρά απόπλους. Προσπαθώντας να καταλάβει,  δεν μπορεί να αυτοεπιβεβαιωθεί παρά μόνο πείθοντας τον εαυτό της ότι όσοι φεύγουν δεν μπορεί να το κάνουν παρά μόνο υπό το καθεστώς ακραίου καταναγκασμού· και όχι ελεύθερης επιλογής. Και σε αυτήν την διαδικασία, τούς προσάπτει την ενοχή της φυγής. Και αναπόφευκτα επιστρατεύει έναν σιωπηλό αλλά ιδιοτελή συναισθηματικό εκβιασμό. Μία κοινωνία που με ευκολία στέλνει τα παιδιά της να σπουδάσουν σε άλλες χώρες, τρομάζει στην ιδέα ότι αυτά τα ίδια παιδιά θα φύγουν για λίγα χρόνια να προκόψουν αλλού. Ίσως γιατί, μέσα στην εσωστρέφειά της, δεν πήρε χαμπάρι ότι τώρα τελευταία ούτε οι δουλειές ούτε οι πατρίδες είναι παντοτινές. 

Μήπως όμως, θρηνώντας την ούτως ή άλλως αναπόφευκτη φυγή ακυρώνουμε κοντόφθαλμα ό,τι έχουμε να κερδίσουμε από αυτήν; Την ευκαιρία το drain να το κάνουμε gain;

Κατ’ αρχήν πρακτικά: κάθε άνθρωπός μας που δουλεύει έξω από τα σύνορα, ή που στήνει εκεί μία επιχείρηση ή ένα εργαστήριο σε ένα πανεπιστήμιο, είναι μία ακόμη πιθανότητα να στηθεί μία ακόμα συνεργασία με μία άλλη επιχείρηση εδώ, να βρει διέξοδο και πόρους μία ακόμη καλή ιδέα, να προωθηθεί στην πράξη μία ακόμα καινοτομία που θα μαράζωνε εδώ. Όλες αυτές οι μικρές καθημερινές πιθανότητες μαζί δημιουργούν ένα ισχυρό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα με αυτόν τον άναρχο, απρόβλεπτο τρόπο που μόνο η αγορά ξέρει.

Έπειτα γιατί κάθε άνθρωπός μας που προκόβει έξω από τα σύνορα θα είναι και μία ακόμη επένδυση στο χαμένο συμβολικό μας κεφάλαιο, στην τραυματισμένη εικόνα μας, στο brand που χρειαζόμαστε για να ξανακερδίσουμε την εμπιστοσύνη της οικουμένης, να ξαναρχίσουμε να κάνουμε δουλειές μαζί της. Όλοι αυτοί μαζί, χωρίς να το συνειδητοποιούν κι οι ίδιοι, θα είναι πολύ πιο αποτελεσματικοί από οποιαδήποτε καμπάνια προώθησης οποιουδήποτε υπουργείου.

Αλλά και γιατί κάθε άνθρωπός μας που ζει έξω από τα σύνορα, σε κοινωνίες καλύτερες, μπορεί – πολύ πριν γυρίσει πίσω, ή ακόμα και αν δεν γυρίσει ποτέ – να γίνει ένα ακόμα κανάλι νέων ιδεών και καθημερινών καλών πρακτικών.  Όλοι μαζί, κρατώντας με τα νέα υπέροχα μέσα, την καθημερινή και ουσιαστική επαφή τους με την δική τους Ελλάδα, συμμετέχοντας ενεργά ακόμα και από απόσταση στο Ελληνικό γίγνεσθαι θα φέρνουν – φέρνουν άλλως τε ήδη – λίγο, λίγο κάθε μέρα τον “άλλο τρόπο” που χρειαζόμαστε να εισάγουμε επειγόντως. Όπως οι υπέροχοι Έλληνες του εξωτερικού που βλέπω κάθε μέρα στο twitter.

Αν το πρόβλημά μας ήταν ότι μας ότι μας έλλειπε η επιστημονική γνώση και η εξειδίκευση, τότε ναι, κάθε άξιος και ικανός που θα έφευγε θα ήταν και μια απώλεια ανθρώπινων πόρων. Ξεχνάμε όμως ότι ο λόγος που φτάσαμε εδώ, ήταν η επαρχιώτικη εσωστρέφειά μας. Εσωστρέφεια κοινωνική, που έγινε εσωστρέφεια πολιτική, και εν τέλει οικονομική και επιχειρηματική. Η λύση του προβλήματος θα είναι το να ξανοιχτούμε – με ελληνική απερισκεψία, χωρίς να το ζυγίζουμε – στην οικουμένη. 

Γ.Φ.

 

Posted in Ομιλίες. Bookmark the permalink. RSS feed for this post. Leave a trackback.

5 Responses to Η ενοχη της φυγης – η ηδονη του αποπλου

  1. Σταμάτης says:

    Λιτό, νηφάλιο, τέλειο κείμενο.

  2. Panayotis Vryonis says:

    […] Η ελληνική κοινωνία αντιμετωπίζει με δέος, συναισθηματισμό και συμβολισμούς δεκαετίας 1960, αυτό που ονομάζει «φυγή» […]Πόσο σωστό είναι αυτό!Ξεχνάμε ότι αυτοί που δείχνουν να έχουν την τάση να φύγουν σήμερα δεν θα πάνε να δουλέψουν στα ορυχεία του Βελγίου, ούτε "εργάτες στις φάμπρικες" της Γερμανίας.Είναι αστείο να μιλάμε συναισθηματικά για τον 30άρη που φεύγει από την Αθήνα για να δουλέψει στο Λονδίνο, ενώ μας μοιάζει φυσιολογικό και επιθυμητό ο ίδιος να φύγει στα 17 του από την Πάρο Νάξο ή την Λάρισα για να σπουδάσει στην Αθήνα.

  3. Eepcv says:

    I am moving to the land of the free, to give my 5 kids an opportunity for a better life. God bless America!

  4. Χρήστος says:

    Γεια σου γρηγόρη, δεν σε γνωρίζω, όχι οτι έχει σημασία, αλλα σπάνια διαβάζω τετοιες προσεγγισεις, ο έλληνας έχει αναγκη να καλλιεργηθει, και όχι να ζει, σκεφτεται, εργάζεται σε "λιμναζοντα νερα". Μέσα απο τον απόπλου θα βρει κίνητρα και θα διαθέσει ενέργεια για συνεχίσει.

  5. Katerina Kanelidou says:

    Ενδιαφέρουσα τοποθέτηση σε ένα «δίλημμα» που με προβληματίζει περιοδικά από τα 18 μου. Βάζω σε εισαγωγικά το «δίλημμα», γιατί στην ουσία του ίσως το θέμα να μην είναι αυτό, η απόφαση δηλαδή του Μένω ή Φεύγω. Ίσως το θέμα να είναι ποιες είναι οι πραγματικές προτεραιότητες στη ζωή. Να ζω και να εργάζομαι στην Ελλάδα / πατρίδα μου, ή να αναπτυχθώ επιχειρηματικά/ ερευνητικά/ ακαδημαϊκά/ προσωπικά όσο περισσότερο μπορώ. Τι είναι πρώτο: το Που ή το Τι;Τον τελευταίο χρόνο παρακολουθούμε μια απόφαση ανάπτυξης, να γίνεται ζήτημα πατριωτισμού. Για να γίνω λίγο κυνική, όλοι αυτοί που ζουν εδώ και φυγαδεύουν τα κεφάλαια σε κλειστούς ελβετικούς λογαριασμούς, αυτοί που φοροδιαφεύγουν εντέχνως πίσω από off shore εταιρίες, είναι περισσότερο πατριώτες; Είναι περισσότερο γενναίοι από τους άλλους, τους δειλούς, που αντί να «παλέψουν για την ανάπτυξη τρέπονται σε φυγή»;Είναι εύκολο να δίνουμε ερμηνείες. Είναι βολικό να βάζουμε ταμπέλες. Επιτρέπει αυτή την εξωστρέφεια που εμποδίζει τον αναστοχασμό. Αποπροσανατολίζει την εστίαση από την καρδιά του προβλήματος: θέλουμε να μείνει το ανθρώπινο δυναμικό μας, τα μυαλά μας; Ας αναθεωρήσουμε τότε και αναδιοργανώσουμε τα συστήματα έτσι ώστε να επιτρέψουν στους «πόρους» μας να εξελιχθούν, να παράγουν και να δημιουργήσουν. Να αναπτύξουν όλο το δυναμικό τους και να ευημερήσουν.Για μένα το δίλημμα δεν ήταν ποτέ απόρροια μιας οικονομικής κρίσης. Ήταν ζήτημα αν και πόσο θέλω να αναπτυχθώ. Και αν θέλω να το κάνω με συστήματα που δίνουν ευκαιρίες, ή με συστήματα που φέρνουν ματαιώσεις και δυσκολίες. Και μέχρι τώρα την απόφαση την έπαιρνα (καλώς ή κακώς) με συναισθηματικά κριτήρια. Είναι πιθανόν προσεγγίσεις όπως η δική σου και λέξεις κλειδιά όπως ο υπέροχος απόπλους, να εμπλουτίσουν πλέον τα (καθαρά προσωπικά) κριτήριά μου :-)

Σχόλια:

  • Facebook Page:

  • Εγγραφείτε:

    για παραλαβή νέων δημοσιεύσεων με e-mail

Swedish Greys - a WordPress theme from Nordic Themepark.