Tag archives for Ελευθερία Έκφρασης

Πολυφωνία

Σε όλη την προσχηματική συζήτηση για την πολυφωνία στα μέσα ενημέρωσης, όπου το καθεστώς προσπαθεί να μας πείσει ότι η πολυφωνία δεν πλήττεται από τον περιορισμό του πλήθους των μέσων, υπονοείται μια ανόητη θέση που είναι όμως διαδεδομένη αντίληψη: ότι ένα μέσο ενημέρωσης οφείλει τάχα να είναι πολυφωνικό, ουδέτερο και «αντικειμενικό», να φιλοξενεί ισότιμα όλες τις απόψεις, να δίνει βήμα σε όλες τις πολιτικές τάσεις, και άλλες ανοησίες. Και ενώ κανείς δεν το απαιτεί αυτό από τις εφημερίδες – οι οποίες ιστορικά έχουν την πολιτική τους ταύτιση και πολύ καλά κάνουν – όχι μόνο απαιτείται από τα τηλεοπτικά μέσα αλλά πολλοί θεωρούν ότι πρέπει το κράτος να τους το επιβάλλει. Ανοησίες. Όχι μόνο γιατί η αντικειμενικότητα και η ισότιμη παρουσίαση όλων των απόψεων ενός μέσου είναι κάτι θεμελιωδώς αδύνατον, όχι μόνο γιατί η δουλειά ενός δημοσιογράφου δεν είναι να είναι αποστειρωμένος πολιτικά και απολιτίκ αλλά απλά σοβαρός, αλλά και γιατί αυτή η ψευδαίσθηση πολυφωνίας, και να ήταν εφικτή, δεν θα ήταν πραγματική πολυφωνία. Από τον καιρό του ντε Τοκβιλ που μελέτησε την νεοφυή αμερικάνικη δημοκρατία στις αρχές του 19ου αι., ξέρουμε ότι τα μέσα μπορούν να είναι στρατευμένα, να έχουν γνωστή και δεδομένη ιδεολογική κατεύθυνση, να υποστηρίζουν πολιτικές, κόμματα και πρόσωπα, και όχι μόνο τίποτε από αυτά δεν τα κάνει λιγότερο δημοκρατικά και λιγότερο αξιόπιστα, αλλά οφείλουν να προωθούν τις ιδέες τους σε ένα περιβάλλον ελεύθερου ανταγωνισμού και διαμορφώντας μια πολύχρωμη δημόσια συζήτηση. Αρκεί να είναι σοβαρά. Όπως και στην αγορά των προϊόντων, έτσι και στην αγορά των ιδεών, η πολυφωνία εξασφαλίζεται από την ελευθερία. Όχι από ανόητες ηθικολογικές δεοντολογίες. Εκτός αν θέλει η κυβέρνησή μας να μας πείσει ότι και με ένα κανάλι θα μπορούσαμε να έχουμε πολυφωνία, κάτι που δεν θα της κακόπεφτε εδώ που τα λέμε.

| Leave a comment

Ανοικτή κοινωνία και πολιτική ορθότητα

(Δημοσιεύτηκε στο amagi 24/11/15)

Στον απόηχο της τρομοκρατίας του θρησκευτικού φανατισμού, διαβάζω ότι η Εκκλησία της Αγγλίας ετοίμασε μία μονόλεπτη καμπάνια για τα Χριστούγεννα, με σκοπό να προβληθεί στους κινηματογράφους πριν την προβολή του «Star Wars: The Force Awakens». Η εταιρεία διανομής αρνήθηκε την προβολή, με την αιτιολογία ότι η διαφήμιση αυτή θα μπορούσε να προσβάλει ανθρώπους διαφορετικής πίστης.

Φυσικά δεν πρόκειται για ένα περιστατικό τέτοιας έντασης όπως η επίθεση στο Charlie Hebdo, την οποία πολλοί εξήγησαν (αν δεν ήταν έτοιμοι ακόμα και να δικαιολογήσουν) με αυτή τη λογική της προσβολής θρησκευτικής πίστης. Αλλά τέτοια ανόητα περιστατικά, που είναι συχνά στις δυτικές κοινωνίες, και μέσα σε αυτές και στην Ελλάδα, ακριβώς επειδή είναι συχνά και αθόρυβα, πιστοποιούν τα στρεβλά αντανακλαστικά κοινωνιών που μόνο μπροστά σε πράξεις βίας φτάνουν να αφυπνιστούν και να αναστοχαστούν.

Continue reading »

| Leave a comment

Ελεύθερη αγορά και ελευθερία έκφρασης: η λογοκρισία μιας φωτογραφίας από το Facebook

Διαβάζω για την φωτογραφία του Αύγουστου Κορτώ που λογοκρίθηκε από το FB μετά από αναφορές. Είναι ένα θέμα ο αποκρουστικός αυταρχισμός αυτών που θεωρούν δικαιώμά τους να αποφασίζουν τι μπορούν και τι δεν μπορούν να βλέπουν οι άλλοι – γιατί τους ίδιους κανείς δεν τους υποχρεώνει με το ζόρι να διαβάζουν αυτά που δημοσιεύει. Όμως δεν είναι ούτε το μοναδικό, ούτε το πιο σημαντικό. Στο κάτω – κάτω αποκρουστικοί και απεχθείς ηθικολόγοι που θεωρούν αυτονόητη και άρα υποχρεωτική την δική τους ηθική θα υπάρχουν πάντα. Είναι και για να προστατευτούμε από αυτούς που φτιάξαμε στις σύγχρονες κοινωνίες νόμους και συντάγματα που προστατεύουν το δικαίωμα στην ελεύθερη έκφραση.

Χάνουμε το πρόβλημα αν περιοριστούμε στην καταγγελία της πηχτής ανοησίας. Είναι πολύ πιο σημαντικό θέμα η δυνατότητα μιας ιδιωτικής πλατφόρμας επικοινωνίας, με de facto δεσπόζουσα θέση στην αγορά επικοινωνίας και πληροφορίας, να επιβάλλει αυθαίρετα τους δικούς της κανόνες και τα δικά της όρια ελευθερίας της έκφρασης. Μην βιαστείτε να απαντήσετε έυκολα ότι το FB είναι μια ιδιωτική επιχείρηση σε μια ελεύθερη αγορά και ότι όποιος δεν συμφωνεί μπορεί να μην το χρησιμοποιεί.

Αφ’ενός γιατί είναι μια ιδιωτική επιχείρηση που λειτουργεί σε έναν δημόσιο χώρο, αυτόν της πληροφορίας και της ενημέρωσης. Και όπως ακριβώς οποιαδήποτε επιχείρηση δεν μπορεί να επιβάλλει αυθαίρετα και απεριόριστα τους όρους της στο κοινό και στους πελάτες της στον πραγματικό υλικό δημόσιο χώρο, αλλά η δυνατότητά της αυτή περιορίζεται από νόμους, το ίδιο συμβαίνει και τον ιδεατό (;) δημόσιο χώρο της πληροφορίας. Δεν είναι λιγότερο πραγματικός και δεν είναι λιγότερο δημόσιος. Το γεγονός ότι δεν έχουμε μάθει να αντιμετωπίζουμε αυτόν τον δημόσιο χώρο με τους ίδιους όρους που αντιμετωπίζουμε τον γνώριμο «πραγματικό» οφείλεται απλά στο ότι μας είναι πολύ καινούργιος.

Αφ’ετέρου γιατί και στις ελεύθερες αγορές υπάρχει η έννοια της δεσπόζουσας θέσης και οι κανόνες που αποτρέπουν την κατάχρησή της, μέσω πχ νόμων και επιτροπών ανταγωνισμού. Ελεύθερη αγορά δεν είναι φυσικά μόνο η προστασία του δικαιώματος του επιχειρείν, είναι και η προστασία των άλλων δικαιωμάτων από την υπερβολική συγκέντρωση ισχύος που δημιουργεί η δεσπόζουσα θέση σε μια αγορά. Και έχω την αίσθηση ότι αυτή η αρχή είναι μερικές φορές πιο σημαντική από την πρώτη.

Όλα αυτά γίνονται εξαιρετικά σημαντικά όταν μια αγορά έχει χαρακτηριστικά «εγκλωβισμού δικτύου»: όταν δηλαδή οι υπηρεσίες της δεν αφορούν προσωπική κατανάλωση, αλλά εξαρτώνται από τις επιλογές των άλλων καταναλωτών. Δεν έχει σημασία αν μια άλλη πλατφόρμα κοινωνικής δικτύωσης μου προσφέρει καλύτερες υπηρεσίες και μεγαλύτερη ελευθερία έκφρασης, από την στιγμή που προϋπόθεση για τις υπηρεσίες αυτές είναι να τις έχουν επιλέξει και αυτοί με τους οποίους επικοινωνώ. Φανταστείτε αν ήταν αδύνατον να επικοινωνήσοουν μεταξύ τους οι πελάτες διαφορετικών παρόχων τηλεφωνίας. Θα καταλήγαμε σχεδόν όλοι να χρησιμοποιούμε τον ίδιο. Και φανταστείτε μετά αν αυτός ο κυριάρχος πάροχος αποφάσιζε να λογκρίνει τις τηλεφωνικές μας επικοινωνίες, με το επιχείρημα ότι αν δεν μας αρέσει μπορούμε να πάμε σε κάποιον άλλον. Αυτός είναι και ο λόγος που στις αρχές του 20ου αι. επιβλήθηκαν προδιαγραφές διαλειτουργικότητας στις τηλεφωνικές εταιρείες (και πιο πριν στις εταιρείες ηλεκτρικής ενέργειας) και αυτός είναι ο λόγος που στις ΗΠΑ οι εταιρείες που είχαν δεσπόζουσα θέση διασπάστηκαν υποχρεωτικά σε μικρότερες.

Έτσι το επιχείρημα που ακούω κάθε φορά που προκύπτει ένα θέμα λογοκρισίας στο FB, ότι δηλαδή αυτό είναι μια ιδιωτική επιχείρηση και οι χρήστες αποδέχονται τους όρους του για να το χρησιμοποιήσουν, είναι ανυπόστατο. Αν μη τι άλλο γιατί οι όροι μιας συμφωνίας είναι καταχρηστικοί όταν είναι ασύμμετροι και όταν η συμφωνία γίνεται de facto καταναγκαστική λόγω δεσπόζουσας θέσης. Το FB οφείλει άλλως τε να σέβεται τους νόμους των κοινωνιών στις οποίες λειτουργεί. Αν οι δικοί μας νόμοι δεν είχαν προβλέψει την προστασία των δικαιωμάτων μας σε αυτόν τον νέο δημόσιο χώρο που φτιάξαμε με την τεχνολογία, οφείλουν να το κάνουν τώρα.

| Leave a comment
  • Facebook Page:

  • Εγγραφείτε:

    για παραλαβή νέων δημοσιεύσεων με e-mail

Swedish Greys - a WordPress theme from Nordic Themepark.