Tag archives for Ιστορία

«Τι δουλειά είχαν οι φιλελέδες στην Μακρόνησο;»

Διάβασα με καθυστέρηση για την ιστορία σχετικά με το καλό βιβλιοπωλείο Free Thinking Zone της Αρετής Γεωργιλή, τις απειλές που δέχτηκε και την στοχοποίησή της, με αφορμή την επίσκεψη που οργάνωσε στην Μακρόνησο και η οποία θεωρήθηκε εν πολλοίς ιεροσυλία. Ειπώθηκαν όλα, αλλά θέλω να γράψω κάτι ακόμα, με αφορμή το εξαίρετο κείμενο του Χρήστου Χωμενίδη για την ιστορική μνήμη που επιστρατεύεται για να πυροδοτεί πολιτικές εντάσεις, και που σίγουρα θα έχετε ήδη διαβάσει.

Τυχαίνει αυτή την εποχή να μελετάω μια σειρά από δοκίμια του Michael Oakeshott για την φιλοσοφία της Ιστορίας, στα οποία κάνει έναν εξαιρετικά χρήσιμο διαχωρισμό της έννοιας του «ιστορικού» παρελθόντος, ως κατασκευής που προκύπτει από μια απαιτητική διανοητική διαδικασία ιστορικής κατανόησης, και του «πρακτικού» παρελθόντος, που δεν είναι καν παρελθόν, παρά μέρος του παρόντος όλων ημών που δεν είμαστε ιστορικοί. Είναι το ανοργάνωτο συνοθύλευμα από συμβολισμούς, αφηγήσεις ή «διδάγματα» τα οποία χρησιμοποιούμε εργαλειακά για να νοηματοδοτήσουμε το παρόν, να κρίνουμε τους εαυτούς μας και τους άλλους, να αξιολογήσουμε ηθικά, να αποφασίσουμε για το μέλλον. Αυτό το πρακτικό «παρελθόν» δεν είναι η ιστορική αλήθεια, ότι κι αν θα μπορούσε να σημαίνει αυτό, δεν είναι καν παρελθόν, παρά μόνο το επικαλείται, είναι φύσει πολιτικό και συχνά απειλείται από κάθε νέα ιστορική κατανόηση του ιστορικού παρελθόντος. Γι’αυτό και είναι τόσο σφοδρές και συχνά φανατικές οι αντιδράσεις σε κάθε τάχα «ιερόσυλη» αναθεωρητική διερεύνηση της Ιστορίας. Η στοχοποίηση του Στάθη Καλύβα πχ από την αριστερά, η υπόθεση της δίκης του Ρίχτερ, η διαμάχη για τα εγχειρίδια της Ιστορίας στο σχολείο, δεν είναι παρά η αντίδραση όσων νοιώθουν να αμφισβητείται αυτό το συμβολικό, πρακτικό «παρελθόν» που τους δίνει ταυτότητα και πυξίδα, από το ιστορικό παρελθόν. Η ιερότητα της Μακρονήσου για την οποία διάβασα και από αυτούς που απειλούσαν το Free Thinking Zone, αλλά και από αυτούς που το υπερασπίστηκαν, είναι κομμάτι αυτού του παρόντος που αποκαλούμε, εργαλειακά, «παρελθόν» και «ιστορική μνήμη».

Εκτός όμως από την ιστοριογραφία που αναθεωρώντας την Ιστορία το αμφισβητεί, νοιώθει συχνά να απειλείται και από την ίδια του την αναγκαία μετάλλαξή: το πρακτικό παρελθόν είναι αναγκαστικά πάντα παρόν, και σε μια κοινωνία που εξελίσσεται και αντιμετωπίζει νέες προκλήσεις, νέα ερωτήματα, νέα προβλήματα, αυτό το πρακτικό παρελθόν του χτες δεν μπορεί να είναι αυτό του σήμερα. Τουλάχιστον όχι για όλους. Το «τι δουλειά έχουν οι φιλελέδες στην Μακρόνησο;» είναι γνήσια αγωνία. Αυτοί που αντλούσαν ταυτότητα από ένα ήδη παρωχημένο πρακτικό παρελθόν του χτες, κινδυνεύουν να βρεθούν χωρίς ταυτότητα, από το νέο πρακτικό παρελθόν που αναδύεται σήμερα για να απαντήσει σε νέα δεδομένα. Είναι κατανοητή η βίαιη αντίδρασή τους (αλλά κατανοητό δεν σημαίνει δικαιολογημένο). Και είναι μια χαμένη μάχη οπισθοφυλακών. Το πρακτικό παρελθόν μιας κοινωνίας, αυτό που αποκαλεί ιστορική της μνήμη, είναι δημιουργικό μόνο όταν κοιτάει στο μέλλον, και δίνει απαντήσεις για αυτό. Αλλιώς γίνεται τροχοπέδη, ίζημα στο οποίο βουλιάζουμε μέχρι τα γόνατα προσπαθώντας επώδυνα να προχωρήσουμε.

Για αυτό και πρόσφερε καλές υπηρεσίες το Free Thinking Zone και η Αρετή Γεωργιλή. Διεκδίκησε για λογαριασμό του νέου πρακτικού παρελθόντος που ήδη αναδύεται και που χρειαζόμαστε, τα σύμβολα του παλιού πρακτικού παρελθόντος. Διεκδίκησε την κατασκευή μιας νέας ιστορικής μνήμης στην θέση μιας παλιάς που δεν απαντάει πια στα ερωτήματά μας. Καμιά αξία δεν έχει στην διαμάχη αυτή η συζήτηση για την ιστορική «αλήθεια» γιατί δεν είναι αυτό το ζητούμενο· οι δύο ιστορικές μνήμες είναι ασύμμετρες. Και για αυτό καμιά θέση δεν έχει οποιαδήποτε συζήτηση για ιερότητα του χώρου και των συμβόλων. Για την παλιά η Μακρόνησος ήταν οι αγώνες της Αριστεράς για κοινωνική δικαιοσύνη. Για την νέα είναι η ντροπή για το κράτος μας που δεν ήθελε τότε να σέβεται την ατομική ελευθερία ακόμα και αυτών που το πολεμούσαν. Αυτό ήθελαν οι φιλελέδες στην Μακρόνησο.

ΓΦα

| Leave a comment

Εθνικοί «μύθοι» – Ευρωπαϊκή ταυτότητα

«Η οικοδόμηση ενός αξιοσέβαστου ιστορικού εθνικών αγώνων και αντίστασης στην οθωμανική καταπίεση έγινε απαραίτητη προϋπόθεση συμμετοχής στο Ευρωπαϊκό κλαμπ. Τα εθνικιστικά πάθη και αγωνίες ήταν με άλλα λόγια εκφράσεις της προσπάθειας να δημιουργηθεί το είδος των ιστορικών “περγαμηνών” που η ίδια η Ευρώπη απαιτούσε – αν δεν απαιτεί ακόμη» (M.Mazower, «The Balkans».

Continue reading »

| Leave a comment
  • Facebook Page:

  • Εγγραφείτε:

    για παραλαβή νέων δημοσιεύσεων με e-mail

Swedish Greys - a WordPress theme from Nordic Themepark.